Kıdem Tazminatı Hesapla
İşçi Alacak ve Tazminat Türleri
İşçi alacak ve tazminat istemlerine ilişkin davalar, iş hukukunun temel konuları arasında yer almakta olup, işçi ile işveren arasındaki hukuki ilişkinin sona ermesi veya iş ilişkisinde yaşanan uyuşmazlıklar sonucunda gündeme gelmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili mevzuat, işçilerin haklarının korunması ve adil bir çalışma ortamının sağlanması amacıyla çeşitli düzenlemeler getirmiştir. Bu davalar, genellikle işçinin ödenmemiş alacaklarının tahsili veya iş sözleşmesinin sona ermesine ilişkin haklarının elde edilmesi amacıyla açılmaktadır.
İşçi Alacaklarına İlişkin Davalar
İşçi alacaklarına yönelik davalar, işçinin iş ilişkisi süresince veya sona erdikten sonra kazanmış olduğu haklarının tahsil edilmesi amacıyla açılır. İş Kanunu kapsamında işçiye tanınan alacak hakları başlıca şu şekilde sıralanabilir:
1. Ücret Alacağı
İşçinin en temel hakkı olan ücret alacağı, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu ile güvence altına alınmıştır. İşçinin ücretinin eksik veya hiç ödenmemesi halinde, işçi iş mahkemesinde ücret alacağı davası açabilir. Ücret alacağına uygulanacak faiz türü, ücretin niteliğine göre değişiklik göstermektedir.
2. Fazla Mesai Alacağı
İş Kanunu'nun 41. maddesine göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai olarak kabul edilir ve bu çalışmalar için işçiye, normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödeme yapılması gerekir. Fazla mesai alacağının ispatı için işçi, yazılı belgeler veya tanık beyanlarından yararlanabilir.
3. Yıllık İzin Ücreti Alacağı
İşçiye, çalışma süresine bağlı olarak yıllık ücretli izin hakkı tanınır. Kullanılmayan izinlere ait ücret, iş sözleşmesinin sona ermesi halinde işçiye ödenmelidir.
4. Prim ve İkramiye Alacakları
İşverenin prim ve ikramiye ödemesi taahhüdü veya iş sözleşmesinde açıkça belirtilmiş olması durumunda, bu alacakların eksik ya da hiç ödenmemesi hali alacak davasını gündeme getirebilir.
5. Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti Alacağı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 44. maddesine göre, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye, çalıştığı her gün için ayrıca bir günlük ücreti ödenmelidir. İşçi, tatil günlerinde çalışmasına rağmen bu ücretin ödenmemesi alacak davasını gündeme getirebilir. Ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacağının ispatı için bordrolar, işyeri kayıtları ve tanık beyanları dikkate alınır.
6. Hafta Tatili Ücreti Alacağı
İş Kanunu'nun 46. maddesine göre, işçiye haftada en az 24 saat kesintisiz dinlenme hakkı tanınmalıdır. İşçinin hafta tatilinde çalıştırılması halinde, o gün için ayrıca bir günlük ücret ödenmelidir. Hafta tatili çalışmasının ispatı için işçi kayıtları, puantajlar ve tanık beyanları kullanılabilir.
Tazminat İstemlerine İlişkin Davalar
İş sözleşmesinin sona ermesi halinde işçiye ödenecek tazminatlar, işçinin işyerindeki kıdemine, iş sözleşmesinin sona erme şekline ve ilgili yasal düzenlemelere göre değişiklik gösterir. İş Kanunu kapsamında işçiye tanınan tazminat hakları başlıca şu şekilde sıralanabilir:
1. Kıdem Tazminatı
İş kanunumuz gereğince, işçinin en az bir yıl aynı iş yerinde çalışmış olması ve haksız yere işten çıkarılması veya işçinin haklı nedenle iş sözleşmesini feshetmesi hallerinde hak edeceği tazminat türüdür. Kıdem tazminatı, işçinin her bir yıllık çalışmasının karşılığı olarak bir brüt maaşı tutarındadır. 2 yıllık çalışmanın karşılığı iki brüt maaşın toplamı şeklinde hesaplanmaktadır.
2. İhbar Tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi gerekmektedir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorunda bırakılabilir.
- İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için 2 hafta
- İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için 4 hafta
- İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için 6 hafta
- İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için 8 hafta
Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.
3. İşe İade Davasına Bağlı Tazminatlar
İş güvencesine tabi işçiler, haksız nedenle işten çıkarıldıklarında işe iade davası açabilir. Mahkemece işe iade kararı verilmesine rağmen işçinin işe başlatılmaması durumunda işçiye, en az 4 ve en fazla 8 aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ödenir. Ayrıca, işçi yargılama süresince en fazla 4 aylık boşta geçen süre ücretine hak kazanır.
4. Ayrımcılık Tazminatı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesinde düzenlenen eşit davranma ilkesi gereğince, işveren işçilere dil, din, ırk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce gibi nedenlerle ayrımcılık yapamaz. İşverenin eşit davranma ilkesine aykırı hareket etmesi halinde, ayrımcılığa uğrayan işçi, dört aylık ücrete kadar ayrımcılık tazminatı talep edebilir. Ayrımcılık tazminatının yanında işçi, ayrımcılık nedeniyle mahrum kaldığı hakları da dava konusu edebilir.
İşçi Alacak ve Tazminat Davalarında Usul ve İspat
Zorunlu Arabuluculuk
İşçi alacakları ve tazminat davalarında, dava açmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa, bu hususu gösteren son tutanakla dava açılabilir.
İspat Yükü
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yükümlü olacaktır.
Zamanaşımı Süreleri
4857 sayılı İş Kanunu'nun 32. maddesinde belirtilen ücret alacakları kapsamında; fazla mesai, prim, ikramiye, yıllık izin, maaş, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ayrımcılık tazminatı vb. alacak kalemleri için zamanaşımı süresi beş yıldır. Ancak 5 yıllık zamanaşımı süresinin hangi tarihten itibaren başlayacağına dair hukuki yardım almanızı tavsiye etmekteyiz.